Tajne wojny służb specjalnych II RP Działalność Ekspozytury nr 2 Oddziału II Sztabu Głównego WP w latach 30. XX w.

Ekspozytura nr 2 Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego działała w latach 1929–1939, w okresie narastającego napięcia między II Rzecząpospolitą a jej sąsiadami. Robert Witak poświęca jej historii osobne opracowanie, przedstawiając zakres zadań komórki oraz okoliczności, w których je planowano i wykonywano. Książka pozwala spojrzeć na polskie służby specjalne przez pryzmat mniej znanej jednostki, której działalność wykraczała poza klasyczne zbieranie informacji.

Jednym z omawianych tematów jest przygotowywanie sieci dywersyjnej na obszarze Niemiec i ZSRR oraz na polskim pograniczu. Autor podkreśla, że uruchomienie tych struktur przewidywano na wypadek napaści na Polskę. Analizuje również działania związane z Zaolziem i Rusią Podkarpacką. Wydarzenia te wpisuje w sytuację Czechosłowacji u schyłku lat trzydziestych, gdy zagrożenie ze strony III Rzeszy zmieniało układ sił w regionie. Opisuje także kontakty z podziemiem czechosłowackim, pokazując, że polityczne podziały nie wykluczały współpracy.

Witak przedstawia ponadto działalność Ekspozytury na rzecz Polaków żyjących poza granicami kraju. Pisze o wspieraniu polskości i zachowaniu więzi z kulturą narodową zarówno w Niemczech, jak i w odległym Charbinie. Osobne miejsce zajmuje prometeizm, czyli ruch dążący do wyzwolenia narodów podporządkowanych ZSRR. Zestawienie tych wątków ujawnia, jak różnorodne zadania powierzano jednej komórce: od planów na wypadek wojny po pracę wśród rozproszonych społeczności.

„Tajne wojny służb specjalnych II RP” przybliżają też losy ludzi tworzących Ekspozyturę. Po 1939 roku część z nich znalazła się na emigracji, a inni działali w konspiracji SZP, ZWZ i AK, ponosząc konsekwencje swojej służby. Dzięki temu historia instytucji zyskuje ludzki wymiar. Publikacja Roberta Witaka jest propozycją dla czytelników zainteresowanych wywiadem wojskowym, dziejami II Rzeczypospolitej oraz polityką Polski w przededniu drugiej wojny światowej.