Syn nikogo (ilustrowane brzegi)

Powieść Yanna Martela, autora „Życia Pi”, opowiada o wojnie trojańskiej z perspektywy dwóch zwykłych ludzi: żołnierza z czasów starożytnych i współczesnego badacza. Punktem wyjścia jest założenie, że „Iliada” i „Odyseja” nie były jedynymi poematami o oblężeniu Troi. Martel tworzy zaginiony epos nazwany „Psoadą”, którego bohaterem nie jest ani Achilles, ani Hektor, lecz Psoas z Midei – syn pasterza, który opuszcza rodzinę, by walczyć pod Troją.

Tekst poematu odnajduje po tysiącach lat Harlow Donne, kanadyjski filolog klasyczny, który otrzymuje roczne stypendium na Uniwersytecie Oksfordzkim. Pracuje tam przy porządkowaniu i tłumaczeniu papirusów z egipskiego Oksyrynchos i z rozproszonych słów zapisanych na fragmentach rekonstruuje dzieło, które uważa za nieznany epos o wojnie trojańskiej. Jego przełożony zaczyna jednak podejrzewać, że Harlow sam dopisuje brakujące partie tekstu.

W domu w Kanadzie zostały żona Harlowa, Gail, oraz ich siedmioletnia córka Helen. Przed wyjazdem małżonkowie się pokłócili i rozstali w napięciu. Odtwarzając kolejne fragmenty poematu, Harlow mierzy się więc także z własnymi wspomnieniami oraz z pytaniami o ambicję, rodzinę i odpowiedzialność za dokonane wybory.

Książka ma budowę szkatułkową i łączy różne gatunki, a nawet rodzaje literackie. Przekład „Psoady”, złożonej z trzydziestu fragmentów i pisanej w dużej mierze wierszem, zajmuje mniej więcej połowę objętości. Pod tekstem eposu biegną przypisy Harlowa, które z komentarza filologicznego stopniowo zmieniają się w osobiste wspomnienia o Gail i rozważania kierowane do córki. Oba wątki – starożytny i współczesny – zbiegają się w zakończeniu.

Psoas jest zwykłym żołnierzem uwikłanym w trwającą dziesięć lat wojnę, kierowanym poczuciem obowiązku, dumą i oczekiwaniami swojej społeczności. Jego opowieść ukazuje brud i okrucieństwo walki z perspektywy szeregowych uczestników, a nie wielkich herosów, zastępując bogów obecnością zwierząt. Obaj bohaterowie – starożytny wojownik i współczesny uczony – przebywają daleko od domu i płacą osobistą cenę za realizację własnych ambicji. Martel przyznaje, że główną inspiracją była dla niego „Iliada” Homera, którą zestawił z „Czekając na Godota” Samuela Becketta i „Na Zachodzie bez zmian” Ericha Marii Remarque’a.