Światoczuły. Cztery opowiadania autobiograficzne

„Światoczuły” zbiera cztery autobiograficzne opowiadania Bohumila Hrabala powstałe w różnych okresach jego twórczości. Układają się w niejednolity portret pisarza: od wspomnień dzieciństwa i lat szkolnych, przez powojenne próby pisarskie oraz pracę fizyczną, po późny namysł nad własnym życiem. Każdy tekst pokazuje inny moment biografii, ale razem odsłaniają stałe zainteresowanie autora ludźmi spotkanymi po drodze i historiami, które od nich słyszał.

Pierwszy z przywoływanych etapów prowadzi do Nymburka. Hrabal wraca pamięcią do szkolnych czasów i mieszkańców miasta, których osobowości oraz codzienne przyzwyczajenia zapisały się w jego wyobraźni. Następny obraz należy do powojennego środowiska kulturalnego: początkujący pisarz próbuje znaleźć własny głos w czasie politycznej kontroli i inwigilacji. Kolejny etap przenosi go do huty w Kladnie, gdzie pracuje jako robotnik w latach stalinizmu. Doświadczenie pracy oraz rozmowy z innymi ludźmi stają się częścią opowieści o świecie oglądanym z bliska, poza oficjalnym językiem epoki.

Ostatnia perspektywa należy do lat osiemdziesiątych. Starszy Hrabal przygląda się temu, co przeżył i napisał, z ironią, ale także z poczuciem winy i rozczarowania sobą. W opowiadaniu „Kim jestem” zastanawia się nad granicą między własnym „ja” a cudzymi losami, które przez lata chłonął i zapisywał. To pytanie spaja cały zbiór: jego autobiografia nie zamyka się w prywatnych wspomnieniach, ponieważ od początku tworzą ją również głosy ludzi z ulic, miejsc pracy i lokali, w których przebywał.

Książka pokazuje Hrabala jako obserwatora rzeczywistości, wrażliwego na dźwięk mowy, wygląd miejsc i szczegóły zwyczajnego życia. Obok humoru i „praskiej ironii” pojawia się tu smutek oraz świadomość przemijania. Cztery teksty pozwalają zobaczyć, jak osobiste doświadczenia przechodzą do jego prozy, a zarazem jak trudno oddzielić w tej twórczości autora od opowiadanych przez niego postaci. Polskie wydanie w przekładzie Andrzeja S. Jagodzińskiego przedstawia te autobiograficzne wątki w jednym tomie.