Substancja

Powieść Michała Witkowskiego, pierwsza po nagrodzonej Nagrodą Czytelników Nike i Nagrodą im. Adama Mickiewicza „Autobiografii”. Autor wraca w niej do fikcji, tym razem historycznej, i z rozmachem prowadzi grę z czytelnikiem, zapraszając go na dwór pełen masek, rytuałów i przemocy.

Jest rok 1770. W pałacu Potockich w Krystynopolu panuje atmosfera bliższa domowi rozpusty niż arystokratycznej rezydencji. Pośród tego zepsucia Anna Potocka, żona jednego z najbogatszych magnatów Rzeczypospolitej i zarazem największa dewotka na zamku, zręcznie pociąga za sznurki. Posłuszni są jej nawet najgorsi zbiry, a do makabrycznego tańca zaproszeni zostają wszyscy, którzy narazili się Potockim. Podczas gdy dwór bawi się, jakby jutra miało nie być, Anna planuje, z kim ożenić swojego niezbyt bystrego syna, jak ukarać rozpustne dwórki i jak odzyskać skradziony diament. W tym świecie rządzą zemsta, chciwość i namiętności.

Obyczaje upadają, Rzeczpospolita chyli się ku upadkowi, nadciąga katastrofa, a mimo to wszyscy nadal odgrywają swoje role, jak podczas ostatniego tańca na tonącym statku. W cieniu wielkich wydarzeń politycznych rozgrywa się tragedia młodej dziewczyny zakochanej w dziedzicu rodu Potockich. Witkowski pokazuje moment dziejowego przesilenia, który okazuje się zaskakująco bliski współczesności, a w którym nic nie jest tym, czym się wydaje. Przekracza granice gatunków i, idąc śladem Gombrowicza, prowadzi przewrotną, ironiczną grę z tradycją romantyczną, tworząc coś na kształt narodowej opery na opak.