Strzeż się psa

„Strzeż się psa” Izabeli Szolc to kryminał w odmianie cosy crime, czyli takiej, w której zagadce towarzyszą humor i lekki ton, a brutalność pozostaje na dalszym planie. Akcja rozgrywa się na supernowoczesnym warszawskim osiedlu. Jego mieszkańcy kolejno umierają w niewyjaśnionych okolicznościach, a sprawca pozostaje nieuchwytny. Ludzie prowadzący dochodzenie poruszają się po omacku i nie potrafią znaleźć punktu zaczepienia. Nowoczesna zabudowa i zamknięta przestrzeń miały zapewniać lokatorom poczucie bezpieczeństwa, tymczasem okazuje się, że zagrożenie znajduje się wewnątrz tej niewielkiej, sąsiedzkiej społeczności.

Sytuacja zmienia się, gdy niebezpieczeństwo zaczyna grozić także osiedlowym psom oraz Laurze, którą główny bohater darzy szczególnym przywiązaniem. Jest nim Albrecht, bloodhound pochodzący z rodu wytrawnych tropicieli. Pies dysponuje fenomenalnym węchem i detektywistycznym instynktem, a przy tym ma zamiłowanie do łacińskich sentencji i formułuje wyjątkowo trafne uwagi na temat ludzi. To on przejmuje inicjatywę i rozpoczyna własne śledztwo.

Najważniejszym pomysłem powieści jest właśnie perspektywa czworonożnego detektywa. Albrecht zbiera informacje niedostępne dla zwykłego śledczego: tropy ukryte w zapachach, gestach i pozornie błahych zachowaniach sąsiadów. Czytelnik poznaje zdarzenia jego oczami i nosem, dzięki czemu może próbować wskazać mordercę, zanim zrobi to bohater. Psi punkt widzenia nie czyni jednak z książki bajki ani historii dla dzieci. Albrecht jest pełnoprawną postacią dochodzenia, inteligentną, ironiczną i lojalną, a opowieść zachowuje napięcie, poczucie zagrożenia i nie zawsze pochlebną prawdę o ludziach.

Drugą warstwę fabuły tworzy portret zamkniętej społeczności. Za nowoczesną fasadą osiedla kryją się bardzo ludzkie słabości, a każdy z lokatorów ma coś do ukrycia. W miarę postępu śledztwa na jaw wychodzą kolejne sekrety, przez co krąg podejrzanych się poszerza. Obserwacje psa prowadzą głębiej w ludzką psychikę, niż można by oczekiwać po lekkiej konwencji, i składają się na satyryczny obraz współczesnego wielkomiejskiego sąsiedztwa. Autorka wykorzystuje przy tym klasyczny dla gatunku układ: ograniczone miejsce akcji, niewielka grupa postaci i sprawca, którego należy szukać wśród dobrze znanych twarzy.

Autorka równoważy zagadkę kryminalną i komizm. Humor nie osłabia tu napięcia, lecz towarzyszy tropieniu sprawcy i wynika przede wszystkim z rozdźwięku między tym, co wyczuwa pies, a tym, co dostrzegają ludzie. Nie jest to ociekający przemocą thriller ani łamigłówka podporządkowana wyłącznie zaskakującemu finałowi, lecz przewrotna opowieść o zbrodni, psiej lojalności i ludzkich tajemnicach. Istotnym tematem jest też więź człowieka z psem, ukazana jako relacja oparta na zaufaniu, czujności i oddaniu.

Powieść ma niewielką objętość i szybkie tempo: kolejne tropy pojawiają się od początku, bez długiego wprowadzenia. Jest przeznaczona dla czytelników, którzy lubią kryminały z przymrużeniem oka, nietypowych detektywów i zwierzęcych bohaterów, a w literaturze kryminalnej szukają raczej inteligentnej rozrywki niż mrocznej atmosfery. Osoby oczekujące wyłącznie ponurego, brutalnego thrillera, pozbawionego ciepła i humoru, znajdą tu inną konwencję. Książka może zainteresować również miłośników psów, którzy chętnie spojrzą na swoje osiedle z perspektywy czworonoga uważnie obserwującego otoczenie.