Sprawcy i ofiary. Prawdziwe historie polskich zbrodni

Sprawcy i ofiary to zbiór reportaży Małgorzaty Fugiel-Kuźmińskiej i Michała Kuźmińskiego o głośnych zbrodniach popełnionych w Polsce w czasach PRL i w pierwszych dekadach po zmianie ustroju. Autorzy przyglądają się nie tylko samym czynom i pracy śledczych, lecz również zachowaniu otoczenia, instytucji oraz świadków. Jednym z opisanych przypadków jest zbrodnia połaniecka. Pytanie o zmowę milczenia nabiera szczególnej wagi, ponieważ wydarzeniom przyglądali się pasażerowie autobusu. Inny reportaż dotyczy zabójstwa w Rudzie Śląskiej i sposobu, w jaki podejrzenia wobec młodych ludzi połączono z lękiem przed satanizmem. Autorzy wracają też do strzelaniny w sieradzkim więzieniu, stawiając pytania o to, dlaczego wartownik uzyskał dostęp do broni i jak działał system nadzoru. Kolejnym bohaterem książki jest seryjny morderca Bogdan Arnold, który przez długi czas unikał wykrycia mimo sygnałów budzących niepokój w jego otoczeniu. Każda historia prowadzi do szerszej refleksji nad odpowiedzialnością jednostek i zbiorowości. Kuźmińscy sprawdzają, jak uprzedzenia, strach, obojętność lub błędy instytucji mogły wpływać na los ofiar i przebieg postępowań. Zestawiają pytania o motywy sprawców z pytaniami o reakcje ludzi, którzy znaleźli się blisko przemocy. Reportaże łączą tematykę kryminalną z analizą społecznych mechanizmów. Czytelnik otrzymuje opowieść o konkretnych sprawach, ale także o warunkach, w których przestępstwa były przemilczane albo niewłaściwie rozpoznawane. Układ książki pozwala porównać przypadki różniące się miejscem i czasem, a zarazem powracające do podobnego problemu: dlaczego sygnały ostrzegawcze nie zawsze prowadzą do reakcji. Autorzy nie ograniczają perspektywy do śledczych; interesuje ich również to, co wiedzieli lub przypuszczali ludzie wokół sprawców i ofiar. Książka zawiera drastyczne opisy zabójstw i okaleczeń.