Spór o początki państwa polskiego. Historiografia, tradycja, mit, propaganda

„Spór o początki państwa polskiego. Historiografia, tradycja, mit, propaganda” to tom zbiorowy pod redakcją Wojciecha Drelicharza, Dominiki Jasiak i Jacka Poleskiego, będący efektem współpracy archeologów i historyków. Publikacja powstała w związku z 1050. rocznicą chrztu Polski i stanowi pokłosie konferencji naukowej, która odbyła się w Krakowie 16 i 17 kwietnia 2015 roku.

Punktem wyjścia jest przekonanie, że początki, zwłaszcza początki narodów, ludów i królestw, od wieków mają dla ludzi szczególne znaczenie. Chrzest przyjęty przez Mieszka I i jego drużynę w 966 roku włączył poddanych księcia do wspólnoty religijnej, do związanych z chrześcijaństwem struktur politycznych z cesarstwem odnowionym przez Ottona I na czele, a także do europejskiej wspólnoty intelektualnej. Rocznica tego wydarzenia stała się okazją do ponownego namysłu nad genezą państwa.

Autorzy zwracają uwagę na konieczność dialogu między dwiema dyscyplinami. Badanie tak zwanych wczesnych państw wymaga od archeologów korzystania z ustaleń historyków, a od historyków śledzenia wyników najnowszych wykopalisk. Dotyczy to zwłaszcza władztwa Piastów, o którego początkach mówią jedynie nieliczne i bardzo zwięzłe wzmianki rocznikarzy. Ponieważ baza źródeł pisanych prawie się nie powiększa, historycy oczekują od archeologii zarówno weryfikacji swoich hipotez, jak i odpowiedzi na pytania o przyczyny oraz przebieg procesów, które doprowadziły do powstania państwa.

Druga grupa tekstów dotyczy tego, jak o początkach Polski myślały wcześniejsze pokolenia, zarówno w czasach dawnej Rzeczypospolitej, jak i w epoce porozbiorowej. Pytanie o origines Poloniae było stawiane wielokrotnie, a odpowiedzi zależały od potrzeb chwili. Zapowiedziane w podtytule hasła: historiografia, tradycja, mit i propaganda, wskazują, że przedmiotem analizy są nie tylko fakty, lecz także sposoby ich opowiadania i wykorzystywania. Ten nurt badań jest znacznie słabiej znany niż spory o same wydarzenia X wieku.

Wśród autorów znajdują się badacze z różnych ośrodków akademickich, między innymi Andrzej Buko, Jacek Poleski, Michał Kara, Wojciech Chudziak, Dariusz Andrzej Sikorski, Przemysław Nowak i Henryk Marek Słoczyński. Tom ma charakter naukowy i jest przeznaczony dla historyków, archeologów, studentów oraz czytelników zainteresowanych wczesnym średniowieczem i dziejami polskiej myśli historycznej.