Shah of Shahs

„Shah of Shahs” to anglojęzyczne wydanie reportażu Ryszarda Kapuścińskiego poświęconego ostatnim latom panowania Mohammada Rezy Pahlawiego, ostatniego szacha Iranu, oraz rewolucji, która w 1979 roku odsunęła go od władzy. Książka powstała na podstawie pobytu autora w Teheranie w okresie, gdy rodziła się Republika Islamska, i obejmuje dzieje kraju od połowy lat dwudziestych XX wieku aż po upadek monarchii.

Kapuściński przedstawia władcę, który mimo brutalnego ucisku własnego narodu uważał się za ojca ojczyzny i wierzył, że zdoła przekształcić zacofany kraj w potęgę. Te ambicje kończą się klęską. Choć państwo bogaci się, a sam szach prowadzi życie europejskiego miliardera, zwykli mieszkańcy żyją w atmosferze strachu, zastraszani przez tajną policję. Autor śledzi narastanie napięć prowadzących do przewrotu, po którym rządy w Iranie przejmuje ajatollah Chomeini.

Tekst składa się z trzech nierównych części. Pierwsza rozgrywa się w teherańskim hotelu, w którym mieszka reporter, druga zawiera portrety z życia szacha, jego pochodzenia i stylu sprawowanej władzy, a trzecia przynosi refleksje autora nad przyczynami i skutkami rewolucji. Taka kompozycja pozwala połączyć własne obserwacje, rozmowy z ludźmi oraz tło historyczne w rozważania o naturze rewolucji i o niszczącej sile strachu.