Rusa 3 II 1456. Początek upadku republiki Nowogrodu Wielkiego

Książka Dmitrija Seliwerstowa poświęcona jest wydarzeniom 1456 roku, które zapoczątkowały upadek republiki Nowogrodu Wielkiego. Punktem centralnym opowieści jest bitwa pod Rusą, stoczona 3 lutego 1456 roku w czasie kampanii prowadzonej przeciwko Nowogrodowi przez Wielkie Księstwo Moskiewskie. Autor, który zajmuje się sztuką wojenną Rusi moskiewskiej XV i początku XVI wieku, osadza to starcie w szerokim tle politycznym i militarnym ówczesnej Europy Wschodniej.

Rozważania rozpoczynają się od sytuacji, jaka zapanowała w drugiej tercji XV stulecia. Ostateczny rozpad Ułusu Dżociego, powszechniej nazywanego Złotą Ordą, wywołał na tych ziemiach serię konfliktów militarnych i politycznych, od których bierze początek tak zwana wojna o sukcesję po Ordzie, ciągnąca się przez kolejne stulecia. W tym okresie zaczęły się wyłaniać państwa narodowe, które dopiero wyznaczały swoje granice i wybierały kierunki rozwoju w dziedzinie kultury, polityki, religii oraz wojskowości. Choć każde z nich podążyło później własną drogą, u progu tych przemian łączyło je bardzo wiele.

Autor przedstawia jednostki polityczne powstałe po rozpadzie Ordy: ordę chana Küczük Mehmeda, zajmującą obszar między Donem a Wołgą, ordę chana Sajid-Ahmada, koczującą między Dnieprem a Donem, Chanat Kazański chana Mahmuda nad Wołgą oraz Chanat Krymski chana Hadżi Gireja. Trzem pierwszym z nich, niekiedy osobno, a niekiedy wspólnie, składał hołd wielki książę moskiewski Wasyl Wasylewicz Ślepy. Władca ten zwyciężył swojego wuja i kuzynów w trwającej trzydzieści lat wojnie dynastycznej o Złoty Pas i zamierzał zrobić użytek z tego sukcesu. Równolegle omówiona zostaje sytuacja na Litwie, gdzie wojna dynastyczna wyniosła na tron Kazimierza IV Jagiellończyka. Po śmierci jego starszego brata, Władysława III, poległego pod Warną w 1444 roku, Kazimierzowi zaproponowano koronę polską, którą przyjął niechętnie w 1447 roku.

Kolejne części książki przenoszą uwagę na samą republikę nowogrodzką. Autor charakteryzuje Pana Nowogród Wielki, analizuje jego potencjał militarny, a następnie zestawia go z siłami zbrojnymi Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Na tej podstawie odtwarza przebieg kampanii nowogrodzkiej 1456 roku oraz samą bitwę pod Rusą. Ostatni rozdział, zatytułowany „Inny świat”, zamyka wywód, a całość uzupełniają bibliografia oraz mapy ilustrujące opisywane wydarzenia.