Rozpad. Koniec świata liberalnego

Świat jeszcze stoi, ale nic już go nie trzyma. Parlamenty obradują, sądy orzekają, banki centralne emitują pieniądz. Za pozorami ciągłości nie ma już jednak ani idei, ani elit zdolnych nadać przyszłości kierunek. Rewolucja cyfrowa, polityka klimatyczna, migracja i utrata gwarancji bezpieczeństwa gwałtownie przyspieszyły rozpad powojennej architektury Zachodu. Porządek świata rozpada się średnio co dziesięć pokoleń. Naszemu wystarczyły cztery. „Rozpad”, pierwszy tom dyptyku, to anatomia końca liberalnego ładu.

Fragment książki:

Tom pierwszy, „Rozpad”, rekonstruuje zewnętrzną ramę: okoliczności, w jakich powstał porządek po 1945 i 1989 roku, oraz powody, dla których traci zdolność działania. Główna teza tej części jest niewygodna dla obu stron sporu o liberalizm. O trwałości tamtego porządku decydowały dwa czynniki: jednobiegunowy układ sił oraz moc idei stanowiących jego fundament. Kiedy znika układ sił, na którym opierał się dany porządek, samo przywiązanie do niego nie wystarcza, aby zapewnić mu dalsze trwanie, bez względu na to, jak jest głębokie. Następnie tom opisuje cztery procesy, które rozpad przyspieszyły i nadały mu konkretną treść: politykę klimatyczną i dezindustrializację, rewolucję medialną i rozpad wspólnej przestrzeni informacyjnej, dezintegrację społeczeństw spowodowaną migracją oraz erozję gwarancji bezpieczeństwa. Kolejność nie jest przypadkowa. Trzy pierwsze procesy osłabiały Zachód od środka, a czwarty zaczął zdejmować z niego zewnętrzną osłonę, która przez dekady pozwalała ignorować ich skutki.

Tom drugi, „Sukcesja” [którego premiera planowana jest na I kwartał 2027 roku], zbudowany jest symetrycznie. Najpierw opisuje wymianę elit, pochodzenie i słabości warstwy pretendującej do władzy oraz ryzyko, że nowa elita okaże się jedynie lustrzanym odbiciem starej. Następnie odpowiadam na pytanie, co ma być budulcem przyszłego ładu. Przedmiotem tej części jest naród, wciąż istniejąca struktura zdolna wytworzyć w społeczeństwie świeckim zobowiązanie ponadpokoleniowe. Tom, a wraz z nim całość, zamyka wyznanie osobiste, ponieważ nie uważam, aby autor piszący o rozpadzie porządku, w który sam przez większość życia wierzył, miał prawo ukrywać się za pozorem całkowitej bezstronności.

Te dwa tomy należy czytać jak dyptyk. „Rozpad” ukazuje siły rozrywające dotychczasową formę, „Sukcesja” zaś – walkę o formę, która zajmie jej miejsce. Nie piszę w przekonaniu, że ten cykl jest wyrokiem. W sporze między Spenglerem a Konecznym opowiadam się po stronie tego drugiego. Cywilizacje nie umierają ze starości. Umierają wtedy, gdy przestają odróżniać środki, dzięki którym funkcjonują, od celów, dla których istnieją, i gdy ich elity uznają, że utrzymanie własnej pozycji jest ważniejsze niż zachowanie wspólnoty, której tę pozycję zawdzięczają. Jednak z każdego wyboru i z każdej decyzji można się wycofać, a błędy można naprawić.

„Rozpad” jest zatem opisem stanu rzeczy. „Sukcesja” jest pytaniem, na które nikt jeszcze nie odpowiedział. Ta książka jest próbą postawienia go w sposób, który uczyni odpowiedź w ogóle możliwą.