Republika ludzi młodych. Opowieść o nowym człowieku

Po drugiej wojnie światowej w Polsce jest milion siedemset tysięcy sierot. Bernadetta Darska opisuje przedsięwzięcie, które miało odpowiedzieć na tę sytuację i jakiego wcześniej nie było: Centralny Ośrodek Wychowawczo-Szkoleniowy im. Janusza Korczaka w Bartoszycach, niewielkim poniemieckim miasteczku w dawnych Prusach Wschodnich.

Projekt był pomyślany jako eksperyment, którego celem miało być stworzenie nowego człowieka. Na początku 1947 roku rozpoczął w jego ramach działalność największy w Polsce dom dziecka, przewidziany docelowo dla trzech tysięcy podopiecznych. Trafiali tam autochtoni, młodzi powstańcy warszawscy i wychowankowie z Monetnej na Uralu.

Wśród pracowników byli repatrianci z Wilna i zza Buga, nauczyciele oddelegowani z centrum kraju, a także reemigranci z Francji. Wyludniona i zniszczona miejscowość miała stać się miastem dzieci.

Ośrodek urządzono w dawnych koszarach Ludendorffa, które zwracały uwagę bielą ścian, rozmachem zabudowy oraz bliskością lasu i rzeki Łyny. Była to przestrzeń niemal sielankowa, oddzielona od reszty miasteczka torami, a z dwóch pozostałych stron wodą. Autorka przypomina ten mało dziś pamiętany projekt i losy ludzi, którzy go współtworzyli.