Pulcinella, czyli Rozrywka dla dzieci

Esej włoskiego filozofa Giorgia Agambena poświęcony postaci Pulcinelli, bohatera komedii dell’arte, oraz jej przedstawieniom w twórczości weneckiego malarza Giandomenica Tiepola. Punktem wyjścia jest cykl fresków, który artysta wykonał między rokiem 1793 a 1797 – datą upadku Republiki Weneckiej – w odziedziczonej po ojcu, Giambattiście, willi w Zianigo, gdzie osiadł po opuszczeniu Wenecji. Ostatnie dwa malowidła, „Pulcinella zakochany” i „Odejście Pulcinelli”, ukończył w wieku siedemdziesięciu lat.

Niewielka sala z tymi freskami mogła być sypialnią malarza albo miejscem medytacji. Agamben odczytuje to jako znak, że u schyłku życia Tiepolo chciał mieć przed oczami wyłącznie Pulcinellę i tylko z nim rozmawiać. Ten sam bohater pojawia się w cyklu stu czterech rysunków, które opowiadają jego dzieje: narodziny, dzieciństwo, zabawy, miłość i ślub, ojcostwo, domowe szczęście, zajęcia, rozrywki i przygody, podróże, zbrodnię i karę, chorobę i śmierć.

Zdaniem autora życie Pulcinelli jest zarazem życiem samego Giandomenica. Stary malarz, rozmyślając nad własnym losem, uświadamia sobie, że przeżył go tak jak jego bohater: nie pytając o sens, kres i klęskę, lecz doświadczając go bezpośrednio. Z tych obserwacji Agamben wyprowadza filozoficzną refleksję nad charakterem, komizmem i pojęciem formy życia. Tajemnica Pulcinelli polega według niego na tym, że żadnej tajemnicy nie ma – w każdej chwili istnieje jedynie jakaś droga wyjścia. Książka łączy historię sztuki z filozofią.