Psychiatra i demony. Powieść biograficzna o profesorze Antonim Kępińskim

„Psychiatra i demony” Jolanty Szymskiej-Wiercioch i Wojciecha Wierciocha to powieść biograficzna o Antonim Kępińskim, jednym z najbardziej znanych polskich psychiatrów i autorze książek, które zyskały czytelników daleko poza środowiskiem lekarskim. Autorzy przedstawiają go nie tylko jako uczonego i eseistę, lecz także jako człowieka pełnego sprzeczności i niezrealizowanych planów.

Fabuła prowadzi przez kolejne etapy jego życia, powiązane z historią XX wieku. Kępiński urodził się tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, a jego rodzina wcześnie doświadczyła skutków konfliktów narodowościowych. Rozpoczęte studia medyczne przerwała wojna, która rzuciła go na tułaczkę przez znaczną część Europy. Po powrocie do kraju musiał odnaleźć się w realiach komunistycznego państwa.

Powieść pokazuje bohatera w sytuacjach granicznych: w karcerze obozu koncentracyjnego, w kabinie samolotu brytyjskiego lotnictwa, na oddziale szpitala psychiatrycznego i wreszcie w czasie ciężkiej choroby. Równie ważne są sceny z codziennej praktyki, gdy w skromnym, zaniedbanym gabinecie w suterenie przyjmował pacjentów i z uwagą słuchał ludzi zmagających się z urojeniami, halucynacjami i utratą pamięci. Tytułowe demony to zarówno totalitaryzmy, z którymi zetknął się w swoim życiu, jak i cierpienie psychiczne jego podopiecznych.

Ostatnie lata Kępińskiego autorzy opisują jako wyścig z czasem. Chory profesor starał się utrwalić doświadczenia własne i pacjentów w książkach, które w większości ukazały się już po jego śmierci. W tej pracy wspierała go żona Jadwiga oraz grono znajomych i przyjaciół. W powieści pojawiają się między innymi Halina Poświatowska, Wanda Półtawska, Hanna Chrzanowska, Janina Ipohorska, Karol Wojtyła, Józef Tischner, Jerzy Panek, Roman Ingarden, Jan Sztaudynger, Julian Aleksandrowicz, Stefan Szuman i Kazimierz Dąbrowski.

Psychiatria została tu przedstawiona jako rodzaj ćwiczenia duchowego, a nie wyłącznie dziedzina medycyny. Książka jest więc także przystępnym wprowadzeniem do różnych koncepcji psychologicznych i do myśli samego Kępińskiego, w tym do jego rozważań o lęku, melancholii i relacji lekarza z pacjentem. Trzeba pamiętać, że jest to proza fabularyzowana: fakty biograficzne łączą się w niej z literacką rekonstrukcją scen i rozmów.

Obszerna, licząca ponad sześćset stron opowieść jest adresowana do czytelników biografii, osób zainteresowanych historią polskiej psychiatrii i kultury Krakowa po wojnie oraz do tych, którzy znają książki Kępińskiego i chcą dowiedzieć się więcej o ich autorze.