Powrót ziemian

Ziemiaństwo jako warstwa społeczna zostało zniszczone po 1944 roku przez władze komunistyczne, a w okresie PRL systematycznie niszczono także relikty ziemiańskiej kultury. Dziś znacząca część właścicieli zabytkowych dworów i pałaców na wsi nawiązuje do historii i tradycji tych miejsc – poszukuje źródeł historycznych, nawiązuje kontakty z rodzinami spadkobierców i gromadzi pamiątki po dawnych posesorach. Marcin K. Schirmer przedstawia przykłady takich powrotów:

Goszyce – dwór w rękach spadkobierców dawnych właścicieli, Marty i Michała Smoczyńskich, którzy od lat z mozołem go remontują;

pałac w Guzowie – odkupiony od gminy przez potomków przedwojennych właścicieli, rodzinę Sobańskich, wciąż nieukończony mimo ogromnego zaangażowania;

Kopytowa – dwór na Podkarpaciu, który Andrzej Kołder kupił, odrestaurował i zamienił w muzeum własnych zbiorów;

Korzkiew – zamek pod Krakowem, któremu nowe życie przywrócił Jerzy Donimirski, adaptując go ze smakiem do współczesnych potrzeb;

Petrykozy – dwór pod Warszawą ocalony przez aktora Wojciecha Siemiona, który stał się ośrodkiem sztuki ludowej i miejscem spotkań artystów;

Sułkowice – dwór w centrum Polski, współczesny dom rodzinny w historycznym wnętrzu, pełniący zarazem rolę otwartego salonu muzycznego;

pałac w Zarzeczu na Podkarpaciu – muzeum rodziny Dzieduszyckich, przykład porozumienia spadkobierców z samorządem.

Podstawą likwidacji majątków ziemiańskich był dekret PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej z 6 września 1944 roku, na mocy którego parcelowano większe gospodarstwa, a dawnych właścicieli usuwano z ich siedzib. Wiele dworów popadło potem w ruinę lub zmieniło przeznaczenie, mieszcząc szkoły, biura czy siedziby PGR-ów. Książka pokazuje, jak po latach udaje się te miejsca ocalić.