P/F

„P/F” ormiańskiego pisarza Arama Paczjana, wydana w serii Meridian, to eksperymentalna proza o zanikaniu pamięci Erywania – miasta, które powoli ściera się z powierzchni istnienia. Najpierw odjeżdża ostatni tramwaj, potem zamknięta zostaje rzeka Getar. Wszystko zaczyna topnieć: ulice, koty, modlitwy, wojna i język. Kawiarnia wciąż podaje kawę, którą bohater miesza ogonem martwego psa, a miasto istnieje tylko dlatego, że ktoś je jeszcze pamięta.

W tej przestrzeni rozpadu porusza się nierzetelny narrator o wielu imionach – Pacz, Fil, Czarny, „ja” – które natychmiast się unieważniają. Pisze, by istnieć, i istnieje tylko wtedy, gdy pisze; gdy milknie, znika. Nic nie jest tu pewne: ani ciało, ani pamięć, ani miłość, ani śmierć. Porządek się przesuwa, fragmenty zamieniają się miejscami, sens pęka, a zdania zaczynają się jak opowieści i kończą jak urwane myśli albo nie kończą się wcale.

Rozpadowi ulega również język, który nie tyle opowiada, ile rozmontowuje rzeczywistość, staje się błędem i szeptem, zapętla się i powraca. Czytelnik nie podąża za fabułą, lecz dryfuje w jej nielinearności jak w rzece, która niesie okruchy codzienności, śmieci, resztki szczęścia, martwe zwierzęta, a nawet Buddę skaczącego z mostu i przepraszającego komara, że go obudził.

To świat, w którym rozpad nie jest końcem, lecz formą trwania. Książka nie zamyka się i nie prowadzi do rozwiązania, lecz otwiera przestrzeń, w której można jeszcze przez chwilę przyglądać się znikaniu i mieć wrażenie, że jest się częścią czegoś bardzo realnego.