Ostatni gasi światło. Przypowieści o transformacji

Czy jest jeszcze coś, czego nie słyszeliśmy o polskiej transformacji? Marta Madejska udowadnia, że tak. Sięga do nieoczywistych źródeł: starych numerów „Przyjaciółki”, taśm magnetofonowych obiecujących biznesowy sukces i duchowe uzdrowienie, zapomnianych odcinków Polskiej Kroniki Filmowej. Jedzie do Nowej Soli, którą po zapaści przemysłu uratowały krasnale. Szuka zaginionych archiwów, sprawdza, jaki związek z dawnymi zakładami pracy miała kobieca piłka nożna i co razem z gruntami po fabrykach przejęli deweloperzy, którzy stawiają w tych miejscach kolejne „zdroje” i „zielone zakątki”.

Historie pracownic zlikwidowanych zakładów składają się na polifoniczną opowieść o znikaniu przyfabrycznej infrastruktury: żłobków, bibliotek, przychodni, domów kultury i ośrodków wczasowych. To zarazem przypowieści o utracie tego, co w życiu najważniejsze – międzyludzkich więzi, zdrowia, poczucia wspólnoty i bezpieczeństwa.

Transformacja nie jest dla autorki jedynie punktem wyjścia do dyskusji politycznych, interwencji społecznych czy nostalgicznych wspomnień. Madejska próbuje ocalić od zapomnienia całą złożoną sieć relacji i wartości, której gwałtowne rozerwanie po 1989 roku dla wielu osób oznaczało po prostu koniec świata. Jak przyznaje, podobnie jak wiele jej bohaterek i bohaterów ma poczucie, że żal po wszystkim, co zniknęło z naszej rzeczywistości, wciąż nie miał szansy wybrzmieć. Wielokrotnie zastanawiała się, czy warto spisywać te historie w czasie, gdy tuż za polską granicą trwa wojna, a skutki przemian zachodzących od dziesięcioleci dają o sobie znać na każdym kroku – i doszła do wniosku, że być może to właśnie ostatni dobry moment, by to zrobić.

Książka ukazuje się w serii Reportaż.