Od przysłowia głowa nie boli

Monografia Grzegorza Szpili, opatrzona podtytułem „Zagadnienia współczesnej paremiologii polskiej”, jest owocem wieloletnich badań autora nad przysłowiami funkcjonującymi we współczesnej polszczyźnie. Autor przedstawia zarówno teoretyczne podstawy paremiologii, jak i metody analityczne stosowane w badaniach nad przysłowiami, a następnie wykorzystuje je w opisie konkretnych zjawisk paremicznych w języku polskim.

Przysłowia omawiane są w ujęciu synchronicznym, na materiale z dwóch pierwszych dekad XXI wieku. Analiza obejmuje ich formę, znaczenie oraz użycie pragmatyczne i dyskursywne. Przykłady pochodzą ze słowników, literatury pięknej, środków masowego przekazu, reklamy, internetu i mediów społecznościowych.

We wprowadzeniu autor określa cel pracy: opis istoty przysłowia, jego form i sposobów badania. Pierwszy rozdział, odwołujący się do metafory muzeum, wyróżnia w polskim zasobie przysłów paremie tradycyjne, klasyczne i nowe oraz omawia definicję przysłowia, jego funkcje, sposoby użycia i metody badań. Drugi rozdział dotyczy tradycyjnej formy przysłów, ich typowych kontekstów, wariantów i ideologii paremicznej, a także przypadków odbiegających od normy znaczeniowej lub funkcjonalnej.

Trzeci rozdział poświęcono przekształceniom przysłów, w tym modyfikacjom i transformacjom prowadzącym do powstania antyprzysłów. Czwarty rozdział opisuje współczesny zasób przysłów znanych Polakom: zanikanie i zapożyczanie paremii, powstawanie nowych form, spadek ich znajomości, obecność przysłów w internecie i multimediach, m.in. w demotywatorach, a także zbiory paremiograficzne i badania ankietowe. Każdy rozdział zamyka krótkie podsumowanie, a całość uzupełniają załączniki, w tym kwestionariusze ankiet z lat 2013–2019 i lista najpopularniejszych przysłów. Publikacja jest skierowana przede wszystkim do badaczy przysłów, ale może również służyć jako wprowadzenie do paremiologii.