O niedogodności narodzin

Zbiór aforyzmów i krótkich rozważań Emila Ciorana (1911–1995), rumuńsko-francuskiego filozofa, napisany w późnym okresie jego życia i wydany w 1973 roku. Stylem i treścią nawiązuje do wcześniejszych książek autora, takich jak „Na szczytach rozpaczy”. Aforystyczna forma przywodzi na myśl Nietzschego, choć nihilizm Ciorana jest od niego bardziej radykalny.

Myśliciel, odrzucający wszelkie doczesne zaangażowanie, z religijnym włącznie, krąży wokół paradoksu, jakim jest życie rozumiane jako ograniczenie wolności. Podobnie jak dawni katarzy i niektóre nurty myśli indyjskiej widzi w samym zaistnieniu nieszczęście. Życie przedstawia jako ucieczkę przed katastrofą narodzin, a przypadkowe poczęcie i przyjście na świat okazują się w jego ujęciu większym problemem filozoficznym niż śmierć.

Z tego obrazu wyrasta wizja wolności innej niż ta, którą szczyci się nowoczesna cywilizacja, związanej ze stanem sprzed narodzin. Cioran pozostaje jednak myślicielem paradoksu: skrajny sceptycyzm wobec istnienia łączy z deklaracją głębokiego przywiązania do świata.

Książka stawia pytania o terapeutyczną funkcję pisania i o to, czy nostalgia za czasem sprzed narodzin może łagodzić lęk przed śmiercią. Filozofia wyrastająca z osobistych doświadczeń autora bywa odczytywana jako wyzwalająca. Łączy prowokację, mizantropię i bezlitosną, często ironiczną demaskację złudzeń z wątkiem ekstazy, zniesienia granic własnego ja i roztopienia się w czasie.

Tom należy do najważniejszych dzieł Ciorana i dobrze reprezentuje jego sposób myślenia: fragmentaryczny, niesystemowy, oparty na zwięzłych, wyostrzonych sformułowaniach. Jest to tekst filozoficzno-literacki, a jego pesymistyczne tezy są stanowiskiem autora w sporze o sens istnienia. Polski przekład przygotował Ireneusz Kania.