Nie mogę się powstrzymać. Jak wyjść z labiryntu natręctw. Życie z OCD

Nie mogę się powstrzymać to książka Pauliny Wójtowicz o zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym, znanym pod skrótem OCD i potocznie nazywanym nerwicą natręctw. Autorka łączy historie pacjentów oraz ich bliskich z komentarzami specjalistów zajmujących się zdrowiem psychicznym. Celem publikacji jest pokazanie, czym różnią się kliniczne obsesje i kompulsje od zwykłych przyzwyczajeń, porządku czy ostrożności.

Bohaterowie opisują zachowania, które zajmują znaczną część dnia i przynoszą cierpienie. Wielokrotnie myją ręce, dezynfekują mieszkanie, sprawdzają urządzenia i zamki, unikają linii lub określonych liczb, powtarzają sekwencje czynności albo próbują neutralizować lęk za pomocą rytuałów. Wiedzą, że działania mogą być przesadne, ale odczuwają silny przymus ich wykonania, ponieważ niewykonanie rytuału łączy się z obawą przed katastrofą.

Książka przedstawia różne formy OCD. U jednych osób dominują obawy przed zanieczyszczeniem i zachowania związane z myciem. U innych pojawia się potrzeba sprawdzania, symetrii, liczenia lub wykonywania czynności w określony sposób. Część doświadcza natrętnych myśli o wyrządzeniu komuś krzywdy, mimo że nie ma zamiaru tego zrobić. Takie treści mogą prowadzić do wstydu, izolacji i błędnego przekonania, że sama myśl świadczy o charakterze człowieka.

Autorka przytacza historie konkretnych osób. Kasia przed podróżą powtarza ustalone sekwencje i wyobraża sobie ochronną bańkę wokół samochodu. Marcelina kończy dzień wieloetapową dezynfekcją domu. Artur odważa dokładną porcję śniadania i długo sprawdza klamkę po wyjściu. Doriana zmaga się z myślą, że może być mordercą, choć nigdy nikogo nie skrzywdziła. Przykłady pokazują, jak odmiennie mogą wyglądać objawy tego samego zaburzenia.

Perspektywa bliskich ujawnia wpływ OCD na całą rodzinę. Krewni i partnerzy bywają proszeni o udział w rytuałach, wielokrotne zapewnianie, że nic złego się nie wydarzy, albo dostosowanie codziennych planów do unikania określonych sytuacji. Książka opisuje napięcie między chęcią niesienia pomocy a niezamierzonym wzmacnianiem mechanizmów natręctw.

Specjaliści wyjaśniają sposób rozpoznawania zaburzenia, jego możliwe przyczyny i dostępne metody leczenia. Omawiają również różnice między OCD a innymi problemami psychicznymi, w tym ADHD, z którym niektóre zachowania mogą być mylone. Publikacja podkreśla znaczenie profesjonalnej diagnozy i indywidualnego dobrania terapii, zamiast samodzielnego rozpoznawania zaburzenia na podstawie pojedynczego objawu.

Osobna część dotyczy stygmatyzacji. Określenia związane z OCD bywają używane żartobliwie jako synonim zamiłowania do porządku, choć u osób chorujących natręctwa mogą utrudniać pracę, naukę, relacje i podstawowe czynności. Wójtowicz pokazuje, dlaczego humorystyczne przedstawienia rytuałów nie oddają poziomu lęku, wyczerpania i poczucia utraty kontroli.

Punktem odniesienia jest także Adaś Miauczyński z filmu Dzień świra, który wykonuje czynności według sztywnych reguł i liczby siedem. Autorka zestawia znaną fikcyjną postać z doświadczeniami prawdziwych ludzi. Dzięki temu wskazuje różnicę między zachowaniem oglądanym z zewnątrz jako osobliwość a cierpieniem osoby, dla której rytuał staje się warunkiem przejścia do następnej czynności.

Książka zawiera praktyczne wskazówki oraz ćwiczenia przeznaczone dla osób dotkniętych obsesjami i kompulsjami. Nie zastępują one konsultacji ze specjalistą, lecz pomagają rozpoznawać schematy, nazywać objawy i przygotować się do szukania pomocy. Informacje dla rodzin dotyczą wspierania osoby chorej bez oceniania oraz rozumienia, że przymus nie jest kwestią słabej woli.

Publikacja ma formę reportażu medycznego połączonego z poradnikiem. Paulina Wójtowicz wykorzystuje doświadczenie dziennikarki zajmującej się zdrowiem i oddaje głos osobom, których codzienność została podporządkowana natręctwom. Książka jest skierowana do osób z objawami OCD, ich bliskich, a także czytelników chcących lepiej rozumieć zaburzenia psychiczne i ograniczać krzywdzące stereotypy.