Najważniejsze miejsce na świecie

Książka Filipa Grzegorzewskiego poświęcona sporowi o Tajwan i jego znaczeniu dla współczesnej polityki międzynarodowej. Autor, dyplomata, który przez pięć lat reprezentował Unię Europejską w Tajpej, stawia pytanie, czy wyspa jest najniebezpieczniejszym, czy raczej najważniejszym miejscem na świecie. Punktem wyjścia są podstawowe fakty: Tajwan ma powierzchnię zbliżoną do Mazowsza, a mimo to znalazł się w centrum rywalizacji Stanów Zjednoczonych i Chin o przyszły kształt ładu międzynarodowego. Przez Cieśninę Tajwańską przepływają co roku towary o wartości blisko 2,5 biliona dolarów, czyli ponad jedna piąta światowego handlu morskiego. Chiny mają sześćdziesiąt razy więcej ludności i największą marynarkę wojenną świata, jednak od ponad siedemdziesięciu lat nie podporządkowały sobie wyspy.

Historię sporu autor opowiada z perspektywy trzech stron. Dla Waszyngtonu Tajwan jest elementem równowagi sił w Azji Wschodniej, sprawdzianem wiarygodności sojuszy i ogniwem technologicznej rywalizacji z Chinami. Dla Pekinu zjednoczenie to kwestia narodowej dumy, legitymizacji władzy partii komunistycznej i warunek zapowiadanego odrodzenia narodu chińskiego. Tajpej z kolei zabiega o pokój i prawo do decydowania o własnej przyszłości. Grzegorzewski podkreśla, że Tajwan nie jest biernym przedmiotem gry: na kalkulacje mocarstw wpływają tamtejsza demokracja, odrębna tożsamość mieszkańców, pozycja w produkcji półprzewodników, określana jako krzemowa tarcza, oraz odporność społeczeństwa.

Wywód prowadzi od historycznych źródeł konfliktu, przez demokratyzację Tajwanu, amerykańską politykę strategicznej dwuznaczności i wizję Xi Jinpinga, po wnioski płynące z wojny w Ukrainie. Autor rozważa możliwe scenariusze rozwoju sytuacji w Cieśninie – narastającą presję, kwarantannę, blokadę i otwartą wojnę – oraz ich skutki nie tylko dla równowagi sił w Azji, lecz także dla bezpieczeństwa i gospodarki Europy, w tym Polski. Zestawia przy tym Tajwan z Ukrainą: uznaje, że to odmienne historie, ale podobny sprawdzian wiarygodności sojuszy, odporności demokracji i przestrzegania reguł międzynarodowych. Według autora bezkarność agresji w jednym miejscu zachęca do podobnych działań gdzie indziej.

Całość zamyka pięć pytań o przyszłość: o ryzyko wojny, determinację Stanów Zjednoczonych, granice presji wywieranej przez Pekin, szanse obrony wyspy i stawkę dla reszty świata. Publikacja łączy doświadczenie praktyka dyplomacji z analizą politologiczną i jest przeznaczona dla czytelników zainteresowanych stosunkami międzynarodowymi, Azją Wschodnią oraz bezpieczeństwem Europy.