Na zachód od Bugu. Dzienniki z pogranicza

„Na zachód od Bugu” to dziennik terenowych doświadczeń etnograficznych Julii Bujskich, antropolożki z Kijowa, która od ponad dekady stara się zrozumieć i opisać złożoność relacji polsko-ukraińskich w Polsce. Książkę przełożyła Halina Leskiw.

Autorka nie ma polskich korzeni ani wcześniejszych znajomości w Polsce, za to bardzo dobrze opanowała język polski. Jako doświadczona badaczka wyruszyła samotnie na polsko-ukraińskie pogranicze w województwach podkarpackim i lubelskim. Następnie dotarła do Białego Boru na Pomorzu, jednego ze skupisk Ukraińców osiedlonych tam w wyniku akcji „Wisła”.

Zapiski pokazują, że praktyka etnograficzna wystawia badacza na rozmaite niespodzianki, zwłaszcza gdy po raz pierwszy trafia w nieznane miejsce. Tu dochodzi do tego teren obciążony stereotypowymi wyobrażeniami i trudną wspólną historią obu narodów. Powstała w ten sposób opowieść jest osobista i pełna emocji.

Książka bywa odczytywana także jako swoista odpowiedź na tak zwane badania wschodnie, prowadzone w Ukrainie przez polskich naukowców: tym razem to badaczka z Ukrainy przygląda się Polsce. Temat relacji polsko-ukraińskich pozostaje żywy i obrosły stereotypami, a lektura pozwala je dostrzec, skonfrontować się z nimi i zastanowić nad perspektywą wykraczającą poza polskocentryczny punkt widzenia.

Wchodząc w skomplikowany świat pogranicza i ukraińskiej społeczności w Polsce, Bujskich korzysta z tego, co stanowi o sile badań antropologicznych: długiego czasu spędzonego w terenie, intensywnych relacji z ludźmi, wyczulenia na etnograficzny szczegół oraz uwagi dla emocjonalnego wymiaru doświadczenia.

Julia Bujskich jest doktorem nauk historycznych Uniwersytetu Kijowskiego im. Tarasa Szewczenki, tłumaczką i współzałożycielką Centrum Antropologii Stosowanej. Jej zainteresowania naukowe, widoczne także w dzienniku, obejmują antropologię religii i pamięci, dialog międzywyznaniowy, pielgrzymki, wierzenia i wyobrażenia mitologiczne, pogranicza i granice oraz empatię i etykę w badaniach jakościowych. Była stypendystką programów naukowych na uniwersytetach w Polsce, Niemczech i Irlandii, a w latach 2019–2020 badaczką wizytującą na Uniwersytecie Stanowym Pensylwanii w ramach programu Fulbrighta.