Młot na czarownice

„Młot na czarownice”, znany pod łacińskim tytułem „Malleus Maleficarum”, to traktat o czarach i demonologii napisany pod koniec XV wieku przez dominikańskich inkwizytorów Heinricha Kramera i Jakoba Sprengera. Dzieło połączyło dawne wierzenia ludowe dotyczące magii z kościelną nauką o herezji i stało się jednym z najbardziej wpływowych tekstów epoki polowań na czarownice. Dziś jest czytane jako źródło historyczne, które dokumentuje sposób myślenia prowadzący do procesów, tortur i egzekucji.

Prezentowane wydanie zawiera pełny przekład wszystkich trzech części z łaciny na język polski, zebrany w jednym woluminie. Dotychczas polski czytelnik miał do dyspozycji jedynie wersję Stanisława Ząbkowica z 1614 roku, która obejmowała wybrane fragmenty i była raczej opracowaniem niż wiernym tłumaczeniem.

Część pierwsza ma charakter teoretyczny. Autorzy przekonują w niej władze świeckie i duchowne o realności czarów oraz o konieczności ich zwalczania. Część druga opisuje domniemane praktyki osób oskarżanych o czarostwo: sposób przystępowania do ich grona, składane rzekomo ślubowania, rzucanie uroków, a także środki mające chronić przed czarami i znosić ich skutki.

Część trzecia jest podręcznikiem postępowania sądowego. Przedstawia całą procedurę od zatrzymania podejrzanej do wyroku skazującego lub uniewinniającego, w tym zasady prowadzenia przesłuchań i stosowania tortur oraz wskazówki, po czym rzekomo można rozpoznać prawdziwą czarownicę, na przykład po niezdolności do płaczu. Fragmenty te pokazują, jak przesądy i uprzedzenia, zwłaszcza wobec kobiet, zostały ujęte w formę prawniczego wywodu.

Przekładu dokonał historyk Jakub Zielonka. Opatrzył tekst obszernym komentarzem, opracowaniami wprowadzającymi, rycinami oraz przypisami, których w każdym tomie jest ponad tysiąc. Aparat ten ułatwia zrozumienie kontekstu teologicznego, prawnego i obyczajowego, w jakim powstał traktat.

Publikacja jest przeznaczona dla historyków, kulturoznawców, religioznawców i wszystkich zainteresowanych dziejami mentalności, prześladowań religijnych oraz procesów o czary w Europie.