Masa i władza

„Masa i władza” to studium Eliasa Canettiego poświęcone temu, co dzieje się z ludźmi, gdy stają się częścią tłumu, oraz temu, jak powstaje i działa władza. Punktem wyjścia jest lęk przed dotykiem obcego człowieka. Według autora w zwartej masie ten lęk może ustąpić poczuciu podobieństwa i wspólnej siły. Canetti pyta, jakie doświadczenia łączą uczestników zbiorowości, dlaczego tłum chce rosnąć i co sprawia, że zaczyna działać jako całość.

Książka rozróżnia rozmaite postaci masy i bada jej związki z historią, religią oraz mniejszymi grupami, które autor nazywa sforami. W dalszych częściach przechodzi do mechanizmów rozkazu i posłuszeństwa, przemiany, panowania oraz relacji między władzą a przetrwaniem. Osobne rozdziały dotyczą figury ocalałego i paranoi władcy. Canetti zestawia obserwacje zachowań ludzi z przykładami zaczerpniętymi z mitów, obrzędów i dziejów różnych społeczeństw. Dzięki temu nie ogranicza się do opisu jednego wydarzenia historycznego ani jednej teorii politycznej.

Esej powstawał przez wiele lat i ukazał się po niemiecku w 1960 roku jako „Masse und Macht”. Łączy refleksję z pogranicza socjologii, antropologii, historii i filozofii. Autor nie traktuje tłumu wyłącznie jako zagrożenia: interesuje go również potrzeba przynależności i chwilowego uwolnienia od indywidualnego lęku. Równocześnie analizuje niebezpieczeństwo, które rodzi się wtedy, gdy zbiorowa energia zostaje podporządkowana rozkazowi lub osobie dążącej do dominacji. Polski przekład przygotowały Eliza Borg i Maria Przybyłowska.