Maleńki dramat

„Maleńki dramat” Waleriana Pidmohylnego rozgrywa się w Kijowie pod koniec lat dwudziestych XX wieku. W centrum powieści znajduje się Marta Wysocka, młoda urzędniczka, która przyjechała do miasta z nadzieją na nowe życie. Jej relacja z biochemikiem Jurijem Sławenką staje się osią opowieści o uczuciach, ambicjach i różnych sposobach patrzenia na świat. Ona i otaczający ją mężczyźni próbują odnaleźć własne miejsce w rzeczywistości, która szybko zmienia zasady życia prywatnego i społecznego.

Autor przedstawia nie tylko historię miłosną. Przez losy bohaterów pokazuje Ukrainę czasu ukrainizacji, industrializacji i Nowej Polityki Ekonomicznej. Dawne pochodzenie społeczne postaci nadal wpływa na ich wybory, choć rewolucja miała zbudować nowy porządek. W rozmowach i napięciach między bohaterami wracają pytania o małżeństwo, niezależność kobiet, rolę pracy oraz o to, ile miejsca pozostaje dla indywidualnych pragnień w świecie podporządkowanym zbiorowym projektom.

Szczególnie ważne jest zderzenie rozumu z emocjami. Sławenko jako naukowiec usiłuje objaśniać ludzi i ich zachowania za pomocą uporządkowanych zasad; Marta nie daje się jednak sprowadzić do takiego schematu. Pidmohylny przygląda się temu, jak łatwo pomylić uczucie z wyobrażeniem o drugim człowieku i jak decyzje podejmowane w zamkniętych pokojach odbijają zmiany zachodzące poza nimi. Kameralny wymiar wydarzeń nie usuwa z powieści obrazu całej epoki.

Tytuł odsyła zarówno do osobistego konfliktu, jak i do teatralnej formy opowieści: sceny układają się w rodzaj małego przedstawienia, w którym postaci próbują wyjść z przypisanych im ról. Powieść ukazała się najpierw w odcinkach w 1930 roku, a osobne wydanie książkowe opublikowano na emigracji w Paryżu w 1956 roku. Polska edycja pozwala poznać jeden z utworów ukraińskiej prozy modernistycznej w przekładzie Katarzyny Gach.