Komunikacja zastępcza. Szkice o mikropodróżowaniu

Zbiór esejów Jakuba Kornhausera, w którym autor na nowo określa, czym może być podróż oraz jakie emocje i następstwa jej towarzyszą. Zamiast dalekich wypraw proponuje mikropodróżowanie: wycieczki po najbliższej okolicy, za róg, w stronę torów kolejowych, ogródków działkowych czy brzegu rzeki. Przekonuje, że przy odrobinie wyobraźni, zmyśle obserwacji i gotowości do zejścia z utartych szlaków takie wyjścia mogą urosnąć do rangi wielkich ekspedycji.

Kornhauser przemierza tereny spychane zwykle na dalszy plan, pozbawione atrakcji znanych z folderów reklamowych, za to konkretne i mocno wrośnięte w krajobraz. Interesują go opuszczona chałupa przy nasypie kolejowym, w której zamieszkały sarny i dzięcioły, spróchniałe drzewo o zaskakującym kształcie albo wrak Poloneza, który stał się siedliskiem roślin ruderalnych i źródłem materiału na ptasie gniazda.

Sam autor porównuje swoją książkę do pociągu osobowego, który zatrzymuje się na każdej stacyjce, w odróżnieniu od dalekobieżnego ekspresu kursującego między stolicami. Liczą się w niej szczegół, fragment, drobiazg i resztka. Wspomnienia z dzieciństwa, kiedy całe popołudnia spędzało się na przedzieraniu przez zarośla, kopaniu w poszukiwaniu skarbów oraz penetrowaniu nieużytków i miejsc zamkniętych, sąsiadują tu z opisami współczesnych miniwypraw po gminach i powiatach.

Te wyprawy odbywają się pieszo, rowerem, pociągiem regionalnym albo podmiejskim autobusem. Prowadzą do lasu, na łąkę, między pola, a także do gminnych muzeów pełnych osobliwych eksponatów i lokalnych opowieści. Ważne miejsce zajmują ludzie spotkani po drodze, których autor przywołuje z imienia. Każda z tych tras przynosi nowe odkrycie, choćby najdrobniejsze.

Szkice mają również warstwę erudycyjną. Kornhauser odwołuje się do tekstów i filmów, których bohaterowie włóczą się po bliższej i dalszej okolicy: od postaci z książek dla dzieci po kino Barańskiego, Herzoga, Jarmuscha i Lyncha. Przypomina też pisarzy i myślicieli, którzy o wędrówkach i spacerach pisali w trybie literackim, filozoficznym lub naukowym, wśród nich Rebeccę Solnit, Gilles’a Clémenta, Olgę Tokarczuk, Brunona Schulza, Marca Augé, Fryderyka Nietzschego i Jamesa Joyce’a.

Całość łączy osobisty ton i humor z uważną obserwacją miejsc pomijanych, a tytułowa komunikacja zastępcza staje się metaforą poruszania się bocznymi drogami. Książka jest propozycją dla czytelników eseistyki, literatury podróżniczej w nietypowym wydaniu i dla osób zainteresowanych lokalnym krajobrazem.