Archiwum Mitrochina II. KGB i świat

Drugi tom opracowania brytyjskiego historyka Christophera Andrew, przygotowanego na podstawie materiałów Wasilija Mitrochina – byłego archiwisty wywiadu KGB, który przez lata potajemnie sporządzał odpisy dokumentów Centrali, a po rozpadzie ZSRR przekazał je brytyjskiemu wywiadowi. Pierwsza część, poświęcona działaniom KGB w Europie i na Zachodzie, pokazywała tylko fragment obrazu. Niniejszy tom uzupełnia go o operacje prowadzone w pozostałych regionach świata.

Autorzy opisują działalność radzieckiego wywiadu w Ameryce Łacińskiej, na Bliskim Wschodzie, w Azji i w Afryce. Punktem wyjścia jest przekonanie kierownictwa w Moskwie, utrzymujące się przez mniej więcej ćwierć wieku, że zimną wojnę można rozstrzygnąć na swoją korzyść właśnie w krajach Trzeciego Świata. Książka przedstawia tajne kontakty KGB z przywódcami państw, między innymi z Fidelem Castro, Salvadorem Allende, Saddamem Husajnem i Indirą Gandhi, a także z ugrupowaniami terrorystycznymi oraz partiami komunistycznymi w różnych częściach globu.

Na podstawie dokumentów pokazano, jak duże środki finansowe i organizacyjne przeznaczano na wpływanie na bieg wydarzeń w poszczególnych krajach: wspieranie przychylnych polityków, działania dezinformacyjne, werbunek agentów i operacje wymierzone w Stany Zjednoczone oraz ich sojuszników. Autorzy zwracają również uwagę na słabości i absurdy tego systemu. Przykładem jest sposób, w jaki rezydentury oceniały w Afryce wpływy Chin, głównego rywala ZSRR w obozie komunistycznym – przez liczenie plakatów z wizerunkiem Mao Zedonga.

Praca ma charakter historyczny i źródłowy: opiera się na notatkach z akt Pierwszego Zarządu Głównego KGB, zestawionych z innymi dostępnymi materiałami i literaturą przedmiotu. Poszczególne części uporządkowano według regionów, co pozwala śledzić politykę Moskwy wobec konkretnych państw od lat pięćdziesiątych do schyłku Związku Radzieckiego. Razem z tomem pierwszym książka tworzy obszerne studium globalnego zasięgu radzieckiego wywiadu w okresie zimnej wojny. Jest przeznaczona dla czytelników zainteresowanych historią służb specjalnych, stosunków międzynarodowych i XX wieku.