Jak pomagać (a nie szkodzić) uczniom ocenianiem szkolnym

Ocenianie osiągnięć uczniów jest jednym z najtrudniejszych zadań nauczyciela. Oczekiwania wobec jakości szkolnego oceniania są bardzo wysokie: uczniowie, rodzice, władze oświatowe i opinia publiczna chcą wierzyć, że nauczyciel docenia wagę wszystkich swoich obowiązków, potrafi zebrać pełną informację o wynikach nauczania i skutecznie unika jakichkolwiek uprzedzeń wobec uczniów. Niełatwo sprostać tym oczekiwaniom.

Ocena szkolna powinna być jednoznaczna dla wszystkich, którzy ją odczytują. W ich odczuciu symbol słowny lub liczbowy jasno mówi, czy cel został osiągnięty, podczas gdy rozbudowany opis może przesłaniać wartość uzyskanego wyniku. Wielu uczniów potrzebuje sukcesów i zachęty, które mogłyby rozbudzić ich zainteresowanie przedmiotem, a ocena – jak wiedzą nauczyciele – jest dla nich głównym motywatorem. Dotyczy to zwłaszcza najmłodszych, jeszcze niedojrzałych do samoregulacji, ale motywacja bywa chwiejna w każdym wieku i często wymaga wzmocnienia z zewnątrz.

Oceniając uczniów, nauczyciel ocenia zarazem własną pracę. Ma świadomość, że osoby z zewnątrz mogą uznać niskie oceny za jego porażkę dydaktyczną, a wysokie – za brak odpowiednich wymagań. Obie te obawy zniekształcają ocenianie i zawężają stosowaną skalę ocen.

Te i inne zagadnienia związane z ocenianiem szkolnym omawia w swojej książce Bolesław Niemierko. To psychologiczny poradnik oceniania, potrzebny w gąszczu faktów, opinii i ryzykownych praktyk pedagogicznych. Autor wciąga czytelnika w dyskusję o wpływie nauczyciela na ucznia, pokazując, że ocenianie daje szansę na wzmocnienie tego wpływu – pod warunkiem że opiera się na rzetelnej wiedzy i doświadczeniu.

Poradnik jest przeznaczony dla wielu grup odbiorców:

psychologów, którzy mogą wykorzystać swoją wiedzę naukową do pogłębiania teorii i doskonalenia praktyki oceniania szkolnego,

nauczycieli – zarówno kandydatów do zawodu, jak i osób czynnych zawodowo – którzy chcą wzbogacić swoje przygotowanie pedagogiczne o psychologiczne podstawy systemów oceniania osiągnięć uczniów,

studentów pedagogiki poszukujących wiedzy, która może uzasadnić ich dążenie do zmiany tradycyjnych systemów oceniania szkolnego,

wykładowców pedagogiki, którzy zechcą porównać poglądy autora z własnymi przekonaniami,

członków komisji egzaminacyjnych, pragnących wyraźnie odróżnić treść i funkcje egzaminu zewnętrznego od oceniania wewnątrzszkolnego,

władz oświatowych i pracowników nadzoru pedagogicznego, którzy potrzebują wsparcia w poszukiwaniu nowych rozwiązań w ocenianiu osiągnięć uczniów i pracy nauczycieli.