Hłasko/Osiecka. Byle nie o miłości

Marek Hłasko i Agnieszka Osiecka należą do najbardziej rozpoznawalnych postaci polskiej kultury drugiej połowy XX wieku, a ich znajomość od dawna obrosła legendą. On tylko jej oświadczył się dwukrotnie, ona tylko jemu poświęciła osobny zeszyt zapisków. Z wyjazdu do Kazimierza nad Wisłą przywieźli fotografie, na których patrzą na siebie z zachwytem, a mimo to pozostają skryci i osobni. Buntownik i poetka, „proletariacki książę” i pełna uroku „panna Czaczkes” marzyli o miłości absolutnej, ale kochali pośpiesznie i niszczyli to, co mogło ich ocalić. Książka stawia pytanie, czy łączyło ich uczucie, czy raczej wspólna tajemnica – i czy ten romans w ogóle wyglądał tak, jak głosi legenda.

Autorami są literaturoznawcy od lat zajmujący się obojgiem bohaterów. Karolina Felberg jest autorką biografii „Osiecka. Rodzi się ptak” oraz edytorką młodzieńczych dzienników i tekstów poetki. Radosław Młynarczyk to biograf Marka Hłaski, który odnalazł jego niepublikowane utwory. Książka ma formę rozmowy dwojga badaczy: konfrontują własne ustalenia, spierają się o swoich bohaterów i bronią ich racji, nie ukrywając różnic w ocenach.

Całość przypomina śledztwo. Felberg i Młynarczyk próbują ustalić, co naprawdę wydarzyło się między dwojgiem artystów, którzy bardzo wcześnie zaczęli gubić się w mitach na własny temat i sami chętnie te mity współtworzyli. Sięgają do nieznanych wcześniej dokumentów, osobistych zapisków obojga pisarzy oraz ich wspólnych prób literackich. Zestawiają relacje, daty i wersje zdarzeń, oddzielając to, co poświadczone, od tego, co dopowiedziała późniejsza tradycja i anegdota.

Opowieść została świadomie odarta z romantycznych klisz. Zamiast kolejnej wersji historii o wielkiej, niespełnionej miłości czytelnik dostaje portret dwojga młodych, utalentowanych i niespokojnych ludzi, którzy wyprzedzali swoje czasy zarówno w twórczości, jak i w podejściu do związków. Autorzy pytają, dlaczego Agnieszka i Marek tak bardzo potrzebowali siebie nawzajem, jaką rolę odgrywała w ich relacji literatura i dlaczego rozstanie – przypieczętowane wyjazdem pisarza z kraju – nie zakończyło ich wzajemnej obecności w życiu i pisaniu.

Tłem jest przełom lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, czas odwilży i szybko następującego po niej rozczarowania, pełen sprzeczności i ograniczeń, w którym przyszło dojrzewać pokoleniu obojga twórców. Książka pokazuje środowisko literackie i studenckie tamtych lat, mechanizmy sławy oraz cenę, jaką płaciło się za niezależność. Na tym tle wyraźniej widać, jak wiele w biografiach Hłaski i Osieckiej wynikało z epoki, a jak wiele z ich własnych wyborów, temperamentów i ambicji. Dwugłos badaczy sprawia, że żadna z postaci nie zostaje sprowadzona do roli tła dla drugiej.

Publikacja zainteresuje czytelników biografii i historii literatury, a także wszystkich, którzy znają piosenki Osieckiej i prozę Hłaski i chcą zobaczyć ich autorów bez legendy. Autorzy przekonują, że udokumentowana prawda okazuje się ciekawsza od mitu.