Historia starości. Od Montaigne’a do pierwszych emerytur

„Historia starości. Od Montaigne’a do pierwszych emerytur” francuskiego historyka Jeana-Pierre’a Bois (ur. 1945) to druga część cyklu poświęconego dziejom starości, obejmująca okres od XVI do XX wieku. Pierwszą część, „Historię starości. Od starożytności do renesansu” Georges’a Minois, również wydała Aletheia. Przekład: Katarzyna Marczewska.

To praca bardzo bogato udokumentowana: wykorzystuje zarówno dane statystyczne, gromadzone systematycznie od XVIII wieku, jak i analizy literatury, sztuki i polityki. Mogłoby się wydawać, że społeczne podejście do starości zmieniało się liniowo, w stronę coraz lepszego traktowania ludzi w podeszłym wieku. Istotnie, jak przekonująco pokazuje autor, epoka nowożytna i współczesność szukały systemowych rozwiązań problemu opieki nad seniorami. Wbrew powszechnemu przekonaniu emerytur nie wymyślił Bismarck – podobne próby podejmowano już w poprzednich stuleciach.

Bois śledzi drogę od czasów pogardy dla starców do okresu większej przychylności, wiążąc ją z przemianami demograficznymi i postępem medycyny. Pod koniec XIX wieku w Europie żyło już około trzydziestu milionów ludzi starych, a oczekiwana długość życia ogromnie się wydłużyła; w nękanym epidemiami średniowieczu problem starości właściwie nie istniał, bo niewielu dożywało sędziwego wieku.

To jednak tylko społeczno-ekonomiczny i medyczny wymiar historii starości. Jej głębszy aspekt jest mniej jednoznaczny, bo starość nieodłącznie wiąże się z pytaniem o śmierć – tematem, od którego współczesność, w przeciwieństwie do dawnych społeczeństw, ucieka i który pomija milczeniem.