Hałastra

Powieść austriackiej pisarki Moniki Helfer, wydana w oryginale w 2020 roku i otwierająca jej autobiograficzny tryptyk rodzinny. Autorka, urodzona na prowincji w Vorarlbergu, przygląda się w nim własnym korzeniom, zaczynając od pokolenia dziadków.

Akcja cofa się do września 1914 roku. Josef i Maria Moosbruggerowie mieszkają z dziećmi w ubogim gospodarstwie na skraju górskiej wsi, z dala od sąsiadów, którzy nazywają ich pogardliwie hałastrą. Wybuch Wielkiej Wojny przypada na początek ich małżeństwa: Josef zostaje powołany do wojska, a Maria, kobieta niezwykłej urody, zostaje sama z gromadką dzieci, zdana na życzliwość i niechęć otoczenia.

Podczas nieobecności męża Maria zachodzi w ciążę, a we wsi zaczynają krążyć plotki o tym, kto jest ojcem. Dziecko, które przyjdzie na świat, to późniejsza matka autorki. Wokół tego wydarzenia i jego następstw, ciążących na kolejnych pokoleniach, Helfer buduje swoją opowieść.

Narracja składa się z rodzinnych przekazów, domysłów, pytań i wątpliwości. Autorka nie udaje, że wie, jak było naprawdę: zestawia różne wersje, dopuszcza, że mogło być inaczej, i przeplata dawne zdarzenia własnymi wspomnieniami oraz rozmowami z krewnymi. Choć książkę łączy się z nurtem autofikcji, jej celem nie jest relacja z życia prywatnego, lecz uniwersalna historia o biedzie, wykluczeniu, wstydzie i potrzebie miłości.

Proza Helfer jest oszczędna i powściągliwa. Znaczenie mają w niej drobne gesty, spojrzenia i przemilczenia, a ton pozostaje sprawozdawczy, wolny od osądzania postaci i od jakiejkolwiek tezy ideologicznej. Tłumacz powieści, Arkadiusz Żychliński, określił w posłowiu tę wrażliwość mianem uwagi dla mikroemocji.

W Austrii książka stała się bestsellerem i przyniosła pisarce, cenionej wcześniej głównie przez wąskie grono czytelników, międzynarodowy rozgłos. Kolejne części tryptyku poświęciła ojcu i bratu.

Polskie wydanie, liczące 168 stron, zawiera posłowie tłumacza. Jest przeznaczone dla czytelników współczesnej prozy niemieckojęzycznej, sag rodzinnych i literatury opartej na pamięci.