Gównowacenie. Jak cyfrowi giganci zmieniają nasz świat na gorsze

„Gównowacenie. Jak cyfrowi giganci zmieniają nasz świat na gorsze” to książka publicystyczna Cory’ego Doctorowa, kanadyjsko-brytyjskiego pisarza, dziennikarza i działacza na rzecz praw cyfrowych, związanego z organizacją Electronic Frontier Foundation. Autor opisuje w niej mechanizm, który jego zdaniem tłumaczy, dlaczego popularne usługi internetowe z biegiem lat stają się coraz gorsze dla osób, które z nich korzystają.

Tytułowy termin, wprowadzony przez Doctorowa i szybko podchwycony w debacie publicznej, oznacza proces przebiegający w kilku etapach. Najpierw platforma przyciąga użytkowników darmowym dostępem i wygodą. Kiedy już ich do siebie przywiąże, zaczyna zarabiać na ich uwadze oraz uzależnia od siebie firmy i reklamodawców. Na końcu stara się wyciągnąć z całego ekosystemu jak najwięcej zysków dla siebie, pogarszając jakość usługi zarówno dla zwykłych odbiorców, jak i dla partnerów biznesowych.

Doctorow ilustruje ten schemat przykładami wielkich firm technologicznych, wśród których wymienia serwisy społecznościowe, platformy handlowe i producentów urządzeń. Pisze o manipulacji, inwigilacji, oszustwach, polaryzacji i zalewie niskiej jakości treści generowanych przez sztuczną inteligencję. Przekonuje, że zjawiska te nie są ubocznym skutkiem rozwoju sieci, lecz elementem modelu biznesowego monopolistów, którym opłaca się przykuwanie uwagi i podsycanie konfliktów.

Książka nie kończy się na diagnozie. Autor wskazuje, jakie decyzje polityczne i prawne pozwoliły firmom osiągnąć tak silną pozycję: osłabienie przepisów antymonopolowych, brak skutecznej ochrony prywatności oraz regulacje utrudniające przenoszenie się do konkurencji. Dowodzi, że rozbicie technologicznych monopoli i przywrócenie konkurencji mogą być warunkiem odzyskania przez użytkowników prywatności i kontroli nad cyfrowym otoczeniem.

Publikacja ma wyraźnie krytyczny ton i przedstawia stanowisko autora w toczonym sporze o regulację branży technologicznej. Jest adresowana do czytelników zainteresowanych internetem, gospodarką cyfrową, mediami społecznościowymi i polityką wobec wielkich korporacji.