Eseje albo porady, praktyczne i moralne

Eseje Francisa Bacona łączą namysł filozoficzny z obserwacjami życia publicznego i prywatnego. Polski tom w przekładzie Czesława Znamierowskiego obejmuje 58 tekstów z wydania z 1625 roku. Historia zbioru zaczęła się wcześniej: pierwsze dziesięć esejów ukazało się w 1597 roku, a Bacon rozwijał i poszerzał książkę w kolejnych wydaniach. Dzięki temu czytelnik otrzymuje dzieło, które powstawało przez wiele lat i pokazuje szeroki zakres zainteresowań angielskiego myśliciela.

Autor pisze między innymi o prawdzie, śmierci, miłości, przyjaźni, ambicji, bogactwie, zdrowiu i nauce. Obok spraw osobistych pojawiają się zagadnienia religii, rządzenia, doradzania władcom, prawa oraz sporów politycznych. Osobne eseje dotyczą podróży, rozmowy, negocjacji, budowania domów i urządzania ogrodów. Bacon nie układa tych tematów w jeden system. Każdy krótki tekst wychodzi od wybranego problemu i zbiera spostrzeżenia, które można odnieść do konkretnych sytuacji.

W wielu rozdziałach ważne jest pytanie o to, jak ludzie podejmują decyzje i jak ich postępowanie zmienia się pod wpływem pragnień, obaw oraz interesów. Rozważania o przyjaźni sąsiadują tu z uwagami o podejrzliwości, gniewie czy dążeniu do zaszczytów. Kiedy Bacon pisze o urzędach, radach i stronnictwach, interesuje go praktyczna strona działania w świecie, w którym ścierają się różne cele. Gdy przechodzi do studiów, obyczaju i wychowania, przygląda się sposobom kształtowania sądu i charakteru.

Forma eseju pozwala autorowi zestawiać zwięzłe tezy, przykłady i przeciwstawne racje bez budowania długiego wykładu. To lektura, do której można wracać po pojedynczy tekst: każdy rozdział stanowi odrębną całość, a zarazem współtworzy obraz ludzkich spraw widzianych z perspektywy filozofa, prawnika i polityka. Współczesny odbiorca znajdzie tu zarówno świadectwo sposobu myślenia epoki Bacona, jak i materiał do własnego namysłu nad relacjami, wiedzą i władzą.