Dzieje 7 Dywizji Piechoty PSZ 1941–1945

Monografia Grzegorza Gery przywraca pamięć o jednostce, którą można by nazwać „zapomnianą dywizją”. O dwóch pozostałych dywizjach 2 Korpusu Polskiego napisano bardzo wiele książek i artykułów, tymczasem o 7 Dywizji Piechoty mówiono i pisano niewiele. Wynikało to z jej specyfiki i z faktu, że nie brała udziału w walkach. Bez niej 2 Korpus nie byłby jednak w stanie odnosić sukcesów na polu bitwy – po prostu zabrakłoby żołnierzy, których mógłby posłać do boju.

Autor opowiada dzieje dywizji na podstawie szeroko zakrojonych badań archiwalnych, prowadzonych m.in. w londyńskim Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego. Przedstawia losy 7 Dywizji Piechoty w składzie Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR – od prób jej pierwszego sformowania 29 września 1941 roku w Tockoje i Kołtubance, przez ponowną organizację od stycznia do sierpnia 1942 roku w Kermine, po dalszy szlak przez Iran, Irak, Palestynę i Egipt. Opisuje, jak z dywizji liniowej stała się ona jednostką szkolącą uzupełnienia i gromadzącą tzw. II uzupełnienie dla Armii Polskiej na Wschodzie oraz utworzonego z jej trzonu bojowego 2 Korpusu Polskiego.

Polskie Siły Zbrojne w ZSRR powstały na mocy układu Sikorski–Majski z lipca 1941 roku, a ich dowódcą został gen. Władysław Anders. W 1942 roku armia, a wraz z nią tysiące polskich cywilów, została ewakuowana do Iranu, skąd przez Bliski Wschód trafiła do Włoch. Tam 2 Korpus Polski walczył m.in. pod Monte Cassino, Ankoną i Bolonią – a jego straty uzupełniali żołnierze przeszkoleni właśnie w szeregach 7 Dywizji Piechoty.

Książka omawia działalność dywizji po przetransportowaniu jej do Włoch: pracę na rzecz 2 Korpusu w zakresie uzupełniania stanów osobowych, rozbudowy organizacyjnej i szkolenia. To w 7 Dywizji faktycznie wcielano do Wojska Polskiego ochotników i poborowych z Bliskiego Wschodu i Włoch. W jej szeregach znaleźli się Polacy z niemieckich obozów jenieckich, żołnierze polskiego pochodzenia służący wcześniej w armii III Rzeszy, którzy dostali się do niewoli lub zbiegli w czasie alianckich ofensyw, robotnicy przymusowi, partyzanci oraz zbiegowie z miejsc internowania w Szwajcarii. Tworzyło to wyjątkowy tygiel postaw żołnierskich i społecznych, który wymagał szczególnego podejścia. Dla wszystkich tych ludzi dywizja była miejscem szkolenia podstawowego, przygotowującego do służby w Wojsku Polskim.

Jest to pierwsza monografia jednostki, która w pracach innych historyków była dotąd jedynie wspominana albo najczęściej pomijana. Czytelnik nie znajdzie tu opisów heroicznych bojów, lecz szczegółowy obraz organizacji oddziałów, codziennego życia i szkolenia żołnierzy, całych pododdziałów, które miały uzupełnić wszystkie jednostki korpusu, oraz formowanych służb zabezpieczenia jego działań bojowych. To cenne uzupełnienie wiedzy o historii Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, wydane w serii „Monografie” wydawnictwa Tetragon.