Duma i wstyd. O historii i potrzebie pamiętania

Wywiad rzeka z profesorem Tomaszem Szarotą, historykiem zajmującym się II wojną światową, niemiecką okupacją Polski, ruchem oporu i stosunkami polsko-niemieckimi. Rozmowę przeprowadzili Emil Marat i Michał Wójcik. Szarota należy do najbardziej uznanych polskich badaczy tego okresu.

W opowieści Szaroty dzieje Europy XX wieku splatają się z historią jego rodziny, związanej przed wojną z Berlinem, Paryżem i Warszawą. Historyk urodził się kilka tygodni po tym, jak Niemcy zamordowali jego ojca, katolickiego publicystę o żydowskich korzeniach. Matka, wychowana w kulturze niemieckiej i francuskiej, była profesorką i autorką wielu podręczników.

Rozmowa obejmuje także historię PRL oraz relacje polsko-niemieckie, oglądane między innymi przez pryzmat narodowych stereotypów. Najwięcej sporu wywołuje temat zbrodni w Jedwabnem. Szarota przekonuje przy tym, że miejsce Polski jest w Europie i nie powinno to być miejsce na widowni.

Na kartach książki pojawiają się postacie ważne dla polskiej historii XX wieku: Stefan Starzyński, Irena Sendlerowa, Stefan „Grot” Rowecki, Marian Turski, a także uczestnicy najnowszej polityki. Tytułowe duma i wstyd wyznaczają dwa bieguny myślenia o przeszłości, a rozmówcy starają się pokazać, że o historii można dyskutować bez wrogości i że powinna ona łączyć, a nie dzielić.