Dokumenty zbrodni wołyńskiej. Tom 3

Tom 3 "Dokumentów zbrodni wołyńskiej" stanowi z jednej strony kontynuację dwóch poprzednich tomów, a z drugiej jawi się jako swoiste novum. Za kontynuacją przemawiają następujące fakty: po pierwsze, niniejsza edycja udostępnia badaczom treść kolejnej (na tę chwilę ostatniej) księgi z tzw. Archiwum Szumskiej, przechowywanej w Muzeum – Zamku Tarnowskich w Tarnobrzegu (mimo dotychczasowej praktyki twórców źródeł księga ta nie otrzymała własnej nazwy, jednak można ją umownie określić mianem brązowej).
Po drugie, w tomie 3 znajduje się wykaz osób zamordowanych w czasie rzezi wołyńskiej, stanowiący fragment opublikowanego już tomu 1. Jeśli chodzi o novum niniejszego tomu, to jest nim bez wątpienia treść znajdująca się na pozostałych kartach Księgi brązowej. Stanowi ją spis osób ocalałych ze Zbrodni Wołyńskiej, które przybyły do Lwowa szukać ratunku i schronienia przed ukraińskim terrorem. Wykaz tych osób stanowi dominującą część niniejszego wydawnictwa źródłowego. Ocalałych umieszczano w różnych miejscach Lwowa: placówkach oświatowych, dzielnicach mieszkalnych, domach prywatnych, obozie dla ocalałych, ale też - jeśli wymagał tego stan zdrowia - w szpitalach. Ocalałym z rzezi wołyńskiej przyznawano zapomogi rzeczowe i finansowe, o czym świadczą liczne wpisy z tego typu informacjami. Przyznawanie zapomóg uchodźcom przybyłym do Lwowa z Wołynia i województw Małopolski Wschodniej było - biorąc pod uwagę ich stan - koniecznością i po prostu wyrazem ludzkiego odruchu serca.
Na osobną uwagę zasługuje bezsprzeczny fakt, że ewidencję Polaków ocalałych z Rzezi Wołyńskiej prowadzono niezwykle starannie i dokładnie, wręcz skrupulatnie: oprócz wspomnianych zapomóg w Księdze brązowej odnotowywano m.in. wyjazdy ocalałych do innych miejscowości na ziemiach polskich, wyjazdy na roboty przymusowe do Niemiec, ewidencjonowano też osoby zmarłe. To wszystko pozwala wyciągnąć wniosek, że w przypadku prezentowanego źródła, stanowiącego przykład działalności Komitetu Ziem Wschodnich we Lwowie (w jego ramach funkcjonowała Urszula Szumska), mamy do czynienia z fenomenem dokumentacyjnym.
Ów fenomen powstawał w czasie II wojny światowej i w okolicznościach, na które piętno wywarło ludobójstwo dokonane przez ukraińskich nacjonalistów.