Dobranoc wszystkim nieżywym

„Dobranoc wszystkim nieżywym” to powieść w formie spowiedzi i długiego monologu, w którym starzejący się bohater zwraca się bezpośrednio do Boga. Narrator od dawna nie wierzy, że rozmowa ze Stwórcą może cokolwiek zmienić, a mimo to nie przestaje jej prowadzić. W jego słowach nie ma oczekiwania na cud ani nadziei na zbawienie. Dominują w nich zmęczenie, ironia i chłód umysłu, który nie potrafi już zasnąć.

Tematem książki jest koniec rozumiany nie jako katastrofa na skalę świata, lecz jako cichy, codzienny i na swój sposób śmiesznie ludzki proces wygasania. Opowieść łączy brutalność z czułością. Ważnym wątkiem jest dawna przyjaźń z czasów studiów, która prowadzi bohatera do miejsca, gdzie kończy się nie tylko miłość, lecz także sens wspólnego istnienia z drugim człowiekiem.

Monolog składa się z szeregu pytań i oskarżeń kierowanych do Boga. W jednym z rozdziałów narrator zastanawia się, czy Bóg byłby zdolny zabić własnymi rękami, nożem lub pistoletem. Zarzuca mu, że skazywał ludzi na śmierć przez wojny, choroby i biedę, posługiwał się innymi jako narzędziami, robiąc z nich kozłów ofiarnych, albo zsyłał plagi, także na posłusznych, gdy założył się z diabłem. Nigdy jednak nie stanął przed ofiarą twarzą w twarz, by ją godnie pożegnać, i żadnej z nich nie dotknął. Według narratora okazanie ofierze szacunku wymaga wyzbycia się strachu. Bohater pyta więc, czy przyczyną takiego postępowania Boga jest właśnie lęk, i rozważa, czy Ten, który stworzył ludzi na swoje podobieństwo, sam również ma sumienie.

Tytułowe pożegnanie nie niesie tym razem obietnicy kolejnego dnia. Debiutancka powieść Mateusza Łukaszczyka łączy introspekcję i refleksję egzystencjalną nad samotnością, przemijaniem, śmiercią oraz relacjami z innymi ludźmi z czarnym humorem i bezpośrednim, często prowokacyjnym tonem rozmowy z Bogiem, w której narrator rozlicza zarówno Stwórcę, jak i samego siebie.