Bruno Schulz. O artyście, jego zabójcy i uprowadzeniu historii

Bruno Schulz przeżył niemal całe życie w Drohobyczu, a mimo to kolejne zmiany granic czyniły go obywatelem różnych państw. Urodził się w monarchii habsburskiej, żył jako polski pisarz i nauczyciel rysunku, a został zamordowany jako Żyd podczas niemieckiej okupacji. Benjamin Balint rekonstruuje tę biografię, łącząc dzieje jednostki z historią miasta, Europy Środkowo-Wschodniej i pamięci o Zagładzie.

Schulz był autorem dwóch niezwykłych zbiorów prozy oraz utalentowanym rysownikiem. Pod okupacją jego umiejętności zwróciły uwagę gestapowca Feliksa Landaua, który objął artystę osobliwą „opieką” i zlecił mu wykonanie malowideł w swojej willi. Sztuka stała się walutą kupującą czas, lecz nie mogła zapewnić bezpieczeństwa w świecie podporządkowanym przemocy i kaprysowi sprawców.

Balint opisuje ostatnie miesiące życia pisarza i okoliczności jego zabójstwa, ale równie ważne są dla niego dalsze losy dzieła. Murale uznawane przez dziesięciolecia za zniszczone odnaleziono na początku XXI wieku. Wkrótce ich fragmenty zostały potajemnie wywiezione z Ukrainy do Izraela, wywołując międzynarodowy spór o prawo własności, dziedzictwo kulturowe oraz to, kto może występować w imieniu nieżyjącego artysty.

Historia malowideł prowadzi do pytań niewygodnych i pozbawionych prostych odpowiedzi. Czy dzieło należy do miejsca, w którym powstało, do narodu, którego językiem posługiwał się twórca, do wspólnoty ofiar Zagłady, czy do instytucji, która ocaliła jego fragmenty? Autor śledzi argumenty Polski, Ukrainy i Izraela, pokazując, jak pamięć o Schulzu staje się częścią współczesnej polityki i rywalizujących opowieści narodowych.

Książka powstała na podstawie materiałów archiwalnych, nowych relacji i reporterskiego śledztwa. Balint przywraca szczegóły życia Schulza, nie tracąc z oczu paradoksów jego pośmiertnej sławy. Pisarz, który za życia funkcjonował na obrzeżach wielkiej historii, po śmierci stał się przedmiotem sporów przekraczających granice państw.

„Bruno Schulz. O artyście, jego zabójcy i uprowadzeniu historii” jest biografią, reportażem historycznym i opowieścią o losie dzieł osieroconych przez Zagładę. W przekładzie Michała Lipy czytelnik otrzymuje wielowymiarowy portret twórcy oraz analizę tego, jak pamięć może być chroniona, zawłaszczana i przekształcana przez następne pokolenia.