Borderlines wer. angielska

Lewis Baston, historyk polityki, opowiada dzieje Europy przez pryzmat dwudziestu dziewięciu granic, które wyznaczają przeszłość, teraźniejszość i przyszłość kontynentu. Punktem wyjścia jest spostrzeżenie, że wewnętrzne granice europejskie rzadko miały charakter naturalny – znacznie częściej powstawały przypadkiem albo zostały narzucone siłą. Autor sprawdza, w jaki sposób mapa kontynentu była przerysowywana w ciągu ostatniego stulecia i z jakim skutkiem.

Książka łączy reportaż z podróży z wykładem historycznym. Baston przemierza pogranicza mniej więcej z zachodu na wschód, od granicy między Republiką Irlandii a Irlandią Północną aż po Czerniowce, miasto należące kolejno do monarchii austro-węgierskiej, Rumunii i Związku Radzieckiego, a dziś leżące na Ukrainie. Pokazuje, że na współczesnej mapie widać ślady decyzji Napoleona, Aleksandra I, Castlereagha, Napoleona III i Bismarcka, lecz jej obecny kształt jest przede wszystkim dziełem aliantów z 1919 roku oraz Stalina z 1945 roku.

Wśród odwiedzanych miejsc znajdują się wiejskie drogi Irlandii, w tym irlandzki występ terytorialny niemal całkowicie otoczony przez Irlandię Północną, a także Baarle – miejscowość podzielona granicą belgijsko-holenderską na około trzydzieści fragmentów enklaw i kontrenklaw, ze wspólną policją i granicą przecinającą ratusz. Autor zatrzymuje się w Ostritz, wschodnioniemieckim mieście, w którym naziści zorganizowali festiwal rockowy, oraz na granicy estońsko-rosyjskiej w Narwie, odwiedzonej pod koniec 2022 roku, gdy po rosyjskiej inwazji na Ukrainę wzmacniano tam umocnienia.

Osobne miejsce zajmuje powojenne przesunięcie granic Polski na zachód, w wyniku którego Breslau i Danzig stały się Wrocławiem i Gdańskiem, a miliony ludzi, w tym około ośmiu milionów Niemców, zostały przesiedlone. Baston omawia także węgierskie niezadowolenie z granic ustalonych po pierwszej wojnie światowej i jego wpływ na współczesną politykę. Przy okazji przywołuje historie opuszczonych miejscowości, granicznych osobliwości i lokalnych legend.

Głównym tematem książki jest to, jak granice się przesuwają, jak ich historia kształtuje lokalne społeczności oraz jak miejsca i ludzie dochodzą do siebie po bliznach pozostawionych przez czystki etniczne i zasieki z drutu kolczastego. Autor zwraca uwagę na trwałość roszczeń terytorialnych, ale też na powojenny zwrot ku akceptacji istniejących granic i swobodzie przemieszczania się, szukając lepszej przyszłości Europy w nieoczekiwanych miejscach.