Białowieża szeptem. Historie z Puszczy Białowieskiej

„Białowieża szeptem. Historie z Puszczy Białowieskiej” to reportaż Anny Kamińskiej, autorki biografii Simony Kossak i Wandy Rutkiewicz, poświęcony Białowieży i ludziom związanym z jednym z najcenniejszych lasów Europy. Puszcza Białowieska, położona na pograniczu polsko-białoruskim, należy do ostatnich tak dobrze zachowanych lasów naturalnych niżu europejskiego i znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Książka jest swoistą biografią tego miejsca, opowiedzianą przez losy jego mieszkańców na przestrzeni ponad stu lat.

Punktem wyjścia są trzy postaci przybyszów. W 1922 roku młody reporter Józef Mackiewicz alarmował, że puszcza ginie, obserwując skutki gradacji kornika i masowego wyrębu. Niemal pół wieku później w pobliskiej leśniczówce zamieszkała Simona Kossak, córka malarza Jerzego Kossaka, szukająca tu wolności. Na początku XXI wieku jej śladami przyjechała do Białowieży sama autorka. Wszyscy troje byli „nawołocz” – tak miejscowi określają przybyszów z daleka – i każde z nich trafiło tu z innych powodów, a łączyło ich przywiązanie do tego miejsca i jego mieszkańców.

Kamińska przywołuje barwne postaci, których pamięć wciąż żyje wśród białowieżan: „Wiedźmara”, uważanego za czarnoksiężnika, kłusownika „Mordalę”, ostatniego bartnika Filimona Waszkiewicza czy Olgę Nieścierownę, która własnym rowerem zastępowała miejscowe pogotowie. Opisuje losy Haliny Kopalińskiej, którą do Białowieży rzuciła burzliwa historia XX wieku, odbierając jej męża i majątek pod Wilnem, oraz Jana Potoki, późniejszego hodowcy żubrów, który przetrwał dziesięć lat łagru dzięki nadziei na powrót do puszczy.

W książce pojawiają się prawosławni, katolicy, Żydzi i działacze partyjni, drwale i ekolodzy – ludzie, z których jedni poświęcali życie ochronie lasu, a inni bez skrupułów go eksploatowali. Na opowieść składają się wielopokoleniowe wspomnienia rodzinne, wydarzenia obu wojen światowych, historie odnotowane w kronikach kryminalnych i lokalne legendy. Całość tworzy portret Białowieży pokazujący ludzki wymiar historii najsłynniejszej polskiej puszczy.