Anarchizm wobec wojny i pokoju

Jarosław Urbański przygląda się temu, jak myśl anarchistyczna odnosiła się do wojny i pokoju. Punktem wyjścia są poglądy dwóch autorów, którzy silnie wpłynęli na ten nurt. Pierre-Joseph Proudhon odróżniał pierwotną przyczynę wojen, którą uważał za wyłącznie ekonomiczną, od motywów wtórnych, czysto politycznych. W jego ujęciu źródłem konfliktów zbrojnych nie jest ludzka natura ani wola sił wyższych, lecz zaburzenie równowagi gospodarczej i ubóstwo.

Lew Tołstoj kładł nacisk na co innego. Przyznawał uczestnikom wojny pewną sprawczość i sądził, że masowa odmowa służby mogłaby uczynić wojnę niemożliwą. Zarazem nie obarczał jednostek winą za jej wybuch, wskazując na organizację życia społecznego opartą na przemocy.

Autor pokazuje, że mimo oddziaływania obu myślicieli ruch anarchistyczny nigdy nie wypracował jednolitego stanowiska w tej sprawie. Rekonstruuje historyczne spory, w tym napięcie między pacyfizmem a dopuszczaniem walki zbrojnej, i zestawia je z dyskusjami, które toczą się obecnie w związku z wojną w Ukrainie.

Książka ma charakter eseju z historii idei i socjologii ruchów społecznych. Przedstawia stanowiska wewnątrz jednego nurtu politycznego i ich argumenty, nie rozstrzygając za czytelnika bieżących sporów. Jest adresowana do osób zainteresowanych myślą polityczną, historią lewicy wolnościowej oraz debatą o wojnie i pokoju.